عرض كردم خود شما آن ها را نام ببريد ، پس حضرت ، كميل بن زياد را در رديف آن ده نفر قرار داد . » « 1 » مرحوم حاج ميرزا هاشم خراسانى در كتاب منتخب التواريخ ، معاصرين اميرالمؤ منين را به سه دسته : حواريين ، ياران ، و خواص اصحاب آن حضرت تقسيم مى نمايد . حواريين اميرالمؤمنين را چهار نفر : عمر و بن حمق خزاعى ، ميثم تمار ، محمد بن ابىبكر و اويس قرنى ذكر كرده . و خواص اصحاب حضرت بسيارند ، از جمله آنها كميل بن زياد را ذكر نموده . سپس مى گويد : كميل از بزرگان تابعين بود كه حجاج بن‌يوسف در سال هشتاد و سه هجرى در سن نود سالگى او را به قتل رسانيد . ابواسحاق كوفى كميل را از عبّاد كوفه معرفى كرده است . « 2 » كميل محرم اسرار علامه شوشترى معتقد بود كه علوم اسرار در باطن امام على ( ع ) موج مى زد ، هنگامى كه مى خواست گوهر عرفان را بيرون بريزد كميل را پيش خود مى نشاند و بر او جواهر اسرار را مى فشاند ؛ « 3 » در اين بخش چند نمونه از آن را بيان مى كنيم . عاصم بن حميد از ثمالى و او از عبد الرحمن از كميل بن زياد نقل مىكند ( الفاظ حديث از فضيل بن خديج است ) : « كميل بن زياد گفت امير المؤمنين ( ع ) دست مرا گرفت و از كوفه خارج كرد ، همين كه داخل بيابان شد آهى كشيده فرمود كميل ! اين دلها گنجينه دانشند بهترين آنها دلى است كه جاگيريش بيشتر باشد آنچه به تو مىآموزم به خاطر بسپار : مردم سه دسته هستند : 1 . عالم ربانى ؛

--> ( 1 ) . مامقانى ، تنقيح المقال فى علم الرجال ، ج 2 ، ص 42 . ( 2 ) . ر . ك ؛ ابو اسحاق ابراهيم بن محمد ثقفى ، الغارات ، ترجمه عزيز الله عطاردى ، ص 538 . ( 3 ) . قاضى نور الله شوشترى ، مجالس المومنين ، ح 2 ، ص 10 .